مقدمه:
برق گرفتگی–كه بدو صورت برق گرفتگیدر اثر جريان برق شهریو برق گرفتگیمتعاقب برق جوی( صاعقه زدگی) ديده ميشود يكیاز علل عمده مرگهایغير طبيعیاست . اگر مصدوم از آسيبهایحاصله نجات يابد آنرا اصطلاحاُ برق زدگی(1) میناميم و اگر عبور جريان از بدن موجب مرگ شود آن را برق گرفتگی(2) میخوانيم.
اينجناب در شماره 8 مجله وزين قضائیو حقوقیدادگستریبحث كوتاهیدر مورد برق زدگیو برق گرفتگیجویداشتم و چون بسياریاز خوانندگان گرامیان مجله از من خواستند كه درباره برق شهرینيز بحثیداشته باشم در صدد تهيه مقاله ایدر اين مورد بودم كه همكار جوان آقایدكتر همايون ناصح به كمك من شتافته و با استفاده از منابعیچند مقاله زير را فراهم آوردند در اين مقاله سعیشده اصطلاحات فنیو پزشكیبزبان ساده محاوره فارسیبرگردانده شود تا هر چه بيشتر مطالب مفهوم خوانندگان غير پزشك گردد. با پيشرفت تمدن و اختراع وسايل مختلف برقیمتأسفانه حوادث ناشیاز برق گرفتگیشهریرو به ازدياد است . امروزه در اغلب خانه ها گذشته از راديو- تلويزيون –كولر-هواكش –زنگهایمختلف برقی–آسانسورها-يخچال-فريزر-لامپهایروشنائی–بخاریبرقی–اطو و چرخ خياطی، آب ميوه گيريیبرقیكه مورد لزوم همگان است از آنجا بشر روز بروز از مواهب جديد عليم جهت تسريع در كارها و به عبارت ديگر از رویتنبلیصدها نوع وسيله برقیديگر مانند مو خشك كن برقی( سشوار ) وسيله برایفرزدن مویخانمها- ريش تراش برقی– بخاریبرقی–شيرينیپزیبرقی–كباب پز برقي-پلوپز برق – آرام پز بری–كيسه گرم كن برقی–تشك بريقي-ماشين گوشت برقي-بهم زن برقی( برایبهم زدن خمير –تخم مرغ و … ) حشره كش بريقی–كتریو سماور برقیكرسیبرقیو غيره تهيه نموده وا ين تازه وسايل خانگیمعمولیاست واگر بازيچه ها بريق كودكان و وسايل تفننیبرقیديگر را به آن اضافه كنيم در خواهيم يافت كه منابع بيشماریبرایبرق زدگیو برق گرفتگیدر اختيار بشر است د ر كارخانه ها كارگاهها مغازه ها –تعميرگاهها و سازمانهایادارینيز اغلب دستگاهها برقیاست و روزینيست كه حادثه ناشیاز كار با وسايل برق خانگیيا كارگاهینداشته باشيم. متأسفانه اغلب در كارگاهها برایطبيعیجلوه دادن علت مرگ برق گرفته ها صحنه را عوض كرده يا اجساد را به جائیكه فاقد برق است منتقل میكنند اينجا ست كه كار مشكل میشود و گاهیمواجه به جنازه هائیمیشويم كه در عين سلامت بدون هيچ گونه آثار ظاهریبدست میآيند و نتيجه كالبدشكایو آزمايشات تكميلیسفيد است ( كالبدشكایسفيد : منظور مواردیست كه با همه بررسيها علمیبر رویجسد نتيجه قاطع حاصل نمیگردد تا بتوان علت مرگ را تشخيص داد . بنا در گزارش معاينه جسد آنجا كه مخصوص ذكر علت مر گ است سفيد میماند ) بنابراين به قضات محترم تحقيق و همكاران گرامیپزشكیقانونیتوصيه مینمايم در مواردیكه مسموميتها-خفگیها-خفه كردگیها موجب مرگ نبود و آثار مشخص ضرب و حرج كه توجيه كننده نحوه حدوث مرگ باشد بدست نيامد برق گرفتگیرا فراموش نفرمايند براینمونه به ردوم رود زير توجه فرمائيد: پسریپنج ساله را در يك روز بعد از ظهر تابستان در تختوابش مرده يافتند پرد و مارد او را به عمويش سپرده بودند عمو نيز در زير زمين خانه خوابيده بود پدر و مادر برایعيادت عزيزیبه بيمارستان رفته بودند غيبت آنان از منزل ساعتیبيش نبود از عمو پرسيدند چرا از كودك غافل ماندی؟او گفت پس از رفتن شما من به كودك گفتم برويم زير زمين خنك است بخوابيم او گفت نه من در اطاقم بازیمیكنم تا مامان وبابا بيايند او در حالیبازیبود كه من بزير زمين رفتم بهر تقدير كالبد شكافیكامل به عمل آمد آثار مشخص نداشت همكاران از من برایمشاوره دعوت كردند همه كارها انجام شده بود من فقط توصيه كردم از نظر تجاوز جنسیهم معينه شود در معاينه آثاریاز وقوع تجاوز جنسیديده نشد ولیسوختگیخطیشكل كم رنگ با حاشيه صورتیاز كناره چپ چين ميانیسرين مشاهده شد به آقایبازپرس آنرا نشان داديم و گفتيم مشكوك به برق گرفتگیهستيم با ناباوریپدر طفل ر اخواست او اظهار بیاطلاعیكرد عمویطفل را احضار كرد به محض سوال درمورد برق گرفتگیبه گريه افتاد معلوم شد از غياب اهل خانه استفاده كرده و میخواست برایپر كردن نواریاز سيم رابط معيوب استفاده نمايد كودك نزد او ايستاده بود او پس از وصل كردن سيم به جريان برق آنرا كشيد تا به دستگاه ضبط صوت وصل نمايد سيم به ميان دو ران كودك كه شورتیكوتاه بر تن داشت برخورد نمود كودك بهوا پريد و بزمين خورد و مرد.
در مورد ديگر بانویجوانیكه تازه ازدواج كرده بود در كارگاه بسته بندیزعفران و ادويه شوهرش برایكمك به او و سرگرمیخود مشغول كار بود كه ناگهان فوت كرد و در معانيه وینيز هيچ گونه آثاریكه توجيه كننده علت مرگ باشد ديده نشد تنها چيز مشكوكیكه بنظر من رسيد پارگیقرينه در جوراب سپيدیبود كه بر پایداشت و در سطح خارجیجوراب مزبور كه تا بالایزانوهایاو را میپوشاند در ناحيه زانوها پارگیداشت و زير پارگیدو لكه سياهرنگ ديده میشد كه بيضیشكل بود كنار يكبار لكه ها را پاك كرديم با نهايت تعجب ديديم پوست ظآن خشك و خاكستریرنگ است از همكاران آسيب شناس كمك خواستيم پوست مشكوك را برداشتند نتيجه مطابق با برق گرفتگیداشت هر چه آقایقاضیتحقيق از شوهرش سئوال كرد كه نحوه حدوث مرگ چيست ؟ گفت نمیدانم از بيرون آمدم ديدم افتاده و فوت كرده وقتیآقایباز پرس نظريه پزشكیقانونیرا برایاو خواند او ناچار اقرار كرد كه همسرش با آسيایبرقیمشغول پودر كردن ادويه بود چون آسيایمزبور در ضمن كار لرزش داشت آنرا با فشار دو زانو از طرفين ثابت نگهداشته بود شوهر برایكاریاز كارگاه بيرون رفت وقتیچند لحظه بعد برگشت ديد بویسيم برق سوخته میآيد و زنش بزمين افتاده معلوم شد زن بينوا برایجلب نظر شوهر به كارآئیخود بدون آنكه منتظر خنك شدن آسيا باشد بطور مداوم و مستمر با ان كار كرده بود و آسيا داغ شده و حرارت حاصله باعث آب شدن روكش سيمهایمستعمل آن و اتصال برق به ديوار و برق گرفتگیآن زن جوان تيره بخت شد.
عبور جريان الكتريكیاز بدن میتواند طيف وسيعیاز عوارض را در بدن ايجاد نمايد كه اين طيف شامل انقباض موضعیعضلات (اسپاسم ) با و يا بدون سوختگیدر محل تماس و مرگ ناگهانیدر مواردیهمراه سوختگیبوده میباشد ولیتمام موارد عبور جريان الكتريكیاز بدن خطرناك نمیباشد مثلاُ در دياترمی( نوعیدرمان فيزيكیبا حرارت) جريان يك ميليون سيكل در ثانيه است از سویديگر ولتاژهایبالا (مثلاُ چهل هزار ولت ) قادر به توليد شوك نمیباشد از طرف ديگر جريانهای1 تا 2 ميلیآمپر قادر به توليد حرارت هستند الكترو شوك درمانیباريدرمان بعضیاختلالات خاص روانیبا جريان 200 ميلیآمپر كه در دو انحناء محدب پيشانیسر میگذاراند ) بكار میرود تحريك عضله قلب با جريان متناوب (AC) 60 سيكل در ثانيه در مدت زمان كوتاه قلبیرا كه دچار ايست شد میتواند به انقباض وا دارد و از طرفیدرد فيبريلاسيون قلبی( از بين بردن فيبريلاسيون عضله قلب ) با عبور جريان شديد در مدت كوتاه میتواند فيبريلاسيون (لرزش قلبی) را متوقف كند.به طور كلیبرق گرفتگیمیتواند ناشیاز يك حادثه شغلیو يا به صورت اتفاقیدر منزل ايجاد گردد و اصولاُ اكثر موارد برق گرفتگیبه صورت اتفاقیو يا خود كشیاست و قتل به ندرت با اين روش صورت میپذيرد
در سالهایاخير گزارشاتیدر مورد كاربرد برق گرفتگیدر خودكشیهایفجيع در افراد مسن يا بيماران روانیداده شده كه بسياریاز اينها سابقه خودكشیداشتند و بعضیهمزمان دچار مسموميت با الكل بوده اند . همچنين گزارشاتیمبنیبر اينكه بيشترين خطر برق گرفتگیدر هنگام كار در سنين 17-16 سالگیوجود دارد موجود است بطور كلیسالانه بيش از هزار مورد مرگ و بيش از 6 هزار مورد عوارض ناشیاز برق گرفتگیدر آمريكا وجود دارد.
پاتوفيزيولوژی: ( طرز تأثير برق گرفتگیبر بافتها و اعمال حياتیانسان )
برایايجاد برق گرفتگیو عوارض ناشیاز آن احتياج به وجود جريان برق و عبور اين جراين از بدن میباشد كه برایعبور جريان برق دو شرط لازم است :
1 -وجود مدار بسته
2 -وجود اختلاف پتانسيل
از سویديگر بايد بدانيم جريانهایبا ولتاژ بالا بيش از 1000 صدمات تخريبیاسفناكیرا ايجاد میكنند ولیدر مورد جريانهایبا ولتاژ كم ( كمتر از هزار ولت ) صدمات نسوج عمقیخفيف است.
به طور كلیزمانیكه جريان از نسوج عمقیبدن عبور كند ( به عبارتیديگر بدن به صورت هادیباشد ) ممكن است باعث صدمات اعضایداخلیبدن شود .
مكانيسم سوختگیهایايجاد شده در پوست مشابه سوختگیها در اثر ساير منابع حرارتیاست اما در اعضاء داخلیممكن است عملكرد خاص جريان در سلول و يا تغييرات احتمالیدر ملكولهایبزرگ باعث صدمه سلولیگردد اما در اغلب موارد صدمات ناشیاز تبديل انرژیالكتريكیبه حرارت است .عوامل مؤثر در نتيجه تماس انسان با جريان برق بدين شرح است.
1 -ولتاژ:
نيرویرانش جريان میباشد در ولتاژهایپايين تخريب بافتهایعمقیبندرت ديده میشود امم در صورتيكه همين ولتاژ تماس طولانیبا دست داشته باشد در شرايط خاص ممكن است باعث آمپوتاسيون ( قطع عضو) آن گردد از طرفیهمين ولتاژهایپايين ( بخصوص در صورتيكه مقاومت خارجیكم باشد ) میتواند باعث عبور جريانیكه برایتوليد فيبريلاسيون ( لرزش ) بطنیكافیاست گردد اين مسئله توجيه مناسبیبرایمرگ ناشیاز برق گرفتگیدر جريان حمام گرفتن است بعلاوه در ولتاژهایبالا قبل از تماس بدن ممكن است اين ولتاژ باعث پرت شدن فرد و صدمات تروماتيك ( ضربه ای) در شخص گردد به طور كلیبا ولتاژ كمتر از 100 مرگ نادر است .
در ولتاژ پايين جريان متناوب انقباض كزازیشكل عضلات تنفسیايجاد شده و تنفس قطع میشود از سويیدر ولتاژهایپايين تمايل به ادامه تماس بدن با برق وجود دارد زيرا انقباض عضلانیتوليد میشود ولیولتاژهایبالا اغلب باعث پرت كردن فرد میشود.
2 -آمپراژ: شدت جريان برق میباشد
با افزايش آمپراژ خطر مرگ بالا میرود مثلاُ جريان الكتريكی2 ميلیآمپر باعث درد و آمپراژ بين 1/0تا 1آمپر باعث ايست تنفسیو فيبريلاسيون بطنیمیگردد و 10 آمپر باعث آسيستول ( از بين رفتن انقباض عضله بطن) میشود جريانهایكمتر در افرادیكه ضربانساز قلبیمصنوعیدارند میتواند باعث فيبريلاسيون ( لرزش ) بطنیگردد.
3-مقاومت:
مقاومت بافتهایبدن در برایعبور متفاوت است وبه ترتيب زير از راست به چپ افزايش میيابد.
عصب شريان عضله پوست تاندون چربیاستخوان