بيانيه كميسيون حقوق بشر اسلامي به مناسبت روز عدالت كيفري بين‌المللي

كميسيون حقوق بشر اسلامي ايران به مناسبت روز عدالت كيفري بين‌المللي كه هر ساله در هفدهم ژوييه، روز تصويب اساسنامه رم ديوان كيفري بين‌المللي در سال ۱۹۹۸ ميلادي، گرامي داشته مي‌شود، بيانيه‌اي صادر كرد.
به گزارش گروه دريافت خبر خبرگزاي دانشجويان ايران (ايسنا)، در اين بيانيه آمده است:
« فعالان حقوق بشر در سراسر جهان از زمان تصويب اساسنامه رم ديوان كيفري بين‌المللي در سال ۱۹۹۸ ميلادي، هر ساله سالروز تصويب سند موسس ديوان كيفري بين‌المللي را به عنوان ''روز عدالت بين‌المللي'' و يكي از مناسبت‌هاي خاص گرامي مي‌دارند. پاسداشت اين روز يك بار ديگر اهميت تصويب اين سند و تاسيس اين محكمه را يادآوري مي‌كند؛ سند و محكمه‌اي كه به حق، نقطه عطفي در تحولات بين‌المللي حوزه عدالت كيفري بين‌المللي و مسووليت كيفري فردي به حساب مي‌آيند.
با تاسيس و شروع به كار ديوان كيفري بين‌المللي، عدالت كيفري در عرصه جهاني رنگ جديدي به خود گرفت و قربانيان جنايات فجيع بين‌المللي كه در پي سال‌ها انتظار، از تظلم‌خواهي و دادگستري نظام‌هاي قضايي ملي خود قطع اميد كرده بودند، يكسره چشم اميد به محكمه عدل بين‌المللي بسته و مترصد آغاز به كار آن شدند. جالب است كه در طول سال‌ها انتظار و گذشت زمان، قربانيان حتي يك لحظه نيز از فكر جنايات به‌وقوع پيوسته و حق دادخواهي خود غافل نشدند در حالي كه مسوولان اين جنايات در طول سال‌ها فرافكني و مسووليت‌گريزي، روياي مرور زمان و تحكيم صلح منهاي عدالت را در سر مي‌پروراندند.
پس از اين همه سال، انتظارات قربانيان بي‌پناه و متاثرين و آسيب‌ديدگان جنايات بين‌المللي بسيار بالا رفته است. سوالي كه در اين‌جا به ذهن مي‌رسد و به نظر بايد بدان پاسخ گفت اين كه واقعاً چگونه قربانيان و آسيب‌كنندگان مي‌توانند از مجراي ديوان كيفري بين‌المللي پس از گذشت هشت سال از لازم‌الاجرا شدن اساسنامه، عدالت را تجربه كنند درحالي كه ديوان هنوز دوران كودكي يا با اغماض نوجواني خود را طي مي‌كند؟
امسال، اهميت روز عدالت بين‌المللي دوچندان است. اعلاميه كامپالا كه تقريباً يك ماه گذشته در طول اجلاس بازنگري اساسنامه رم در پايتخت اوگاندا برگزار شد به صراحت اعلام داشت كه از اين پس دول عضو، روز عدالت كيفري بين‌المللي را جشن خواهند گرفت. بايد گفت كه براي قربانيان جرايم و جامعه انساني هيچ جشن و بزرگداشتي بهتر و شيرين‌تر از پايبندي واقعي دولت‌ها به اهداف مندرج در مقدمه اساسنامه رم و اصول اخلاقي نيست.
اولين اجلاس بازنگري اساسنامه رم در آفريقا برگزار شد. آفريقا، تنها قاره‌اي كه تا به حال هدف ديوان بوده است و كليه پرونده‌هاي در حال بررسي ديوان بدان‌جا تعلق دارد. اين اجلاس بازنگري، همانند هر رويداد بين‌المللي با توفيقات و ناكامي‌هايي روبه‌رو بود. جداي از ناكامي‌هاي مربوط به افزايش صلاحيت ذاتي ديوان و تعيين شرايط اعمال صلاحيت ديوان نسبت به جنايت تجاوز به شكلي مطلوب، كامپالا نشان داد كه انگار ديوان كيفري بين‌المللي و مباحث حقوقي مجمع دول عضو اساسنامه رم قرار نيست به دور از ملاحظات سياسي به كار خود ادامه دهند. قربانياني كه اخبار اجلاس كامپالا را شنيدند دريافتند كه روحيه وستفاليايي حاكميت و قدرت همچنان كه مي‌تواند در داخل، حقوق انساني را فداي مصلحت كند، در عرصه بين‌المللي نيز مي‌تواند براي عدالت‌گستري شايسته، مانع‌تراشي كند.
روز عدالت كيفري بين‌المللي فرصت مغتنمي است كه بازيگران مستقل، دوباره آمال و خواسته‌هاي خود را اعلام كنند و بگويند كه صلح بدون عدالت نه مطلوب است و نه پايدار. مقابله با بي‌كيفري هدف اصلي ديوان كيفري بين‌المللي است اما بايد بدانيم كه روي ديگر مقابله با بي‌كيفري، توجه به حقوق قربانيان و جبران خسارت از آن‌هاست. اين كه صلاحيت ديوان كيفري بين‌المللي، صلاحيتي تكميلي است و در درجه نخست كشورها بايد از طريق محاكم ملي به جنايات مصرحه در اساسنامه رم رسيدگي موثر كنند هم‌چنان نياز به تكرار دارد. اين كه رسيدگي موثر به جنايات بين‌المللي از سطح ملي آغاز مي‌شود و بستگي تام به اراده سياسي و اصل همكاري دارد، اصلي است كه مي‌بايست قبول آن را در عمل ثابت كرد. اين كه بايد اقدام كشورهايي هم‌چون ايالات متحده آمريكا در انعقاد موافقت‌نامه‌هاي دوجانبه با بيش از صد كشور و سو استفاده از ماده ۹۸ اساسنامه رم در استرداد نكردن مرتكبان جنايات بين‌المللي به ديوان بين‌المللي كيفري را مورد سرزنش و بررسي جدي قرار داد، از ديگر ضرورت‌هاي اقدام است.
ديوان كيفري بين‌المللي چند سالي است آغاز به كار كرده است. روز عدالت كيفري بين‌المللي، روز مناسبي براي ارزيابي بيلان كار ديوان است. ارزيابي دستاوردها و چالش‌هاي ديوان نشان از آن دارد كه اين محكمه بيش از پيش نيازمند همكاري دولت‌هاست. اساساً موفقيت ديوان متوقف بر همكاري دولت‌هاست. ديوان آغاز به كاركرده، دادستان ديوان تحقيقات مقدماتي را شروع كرده و قرارهايي نيز صادر شده است اگر كشورها متعهد به همكاري نباشند كار ديوان و اجراي قرارها و احكام آن نيز عقيم خواهد ماند. چرا كشورها در عمل همكاري‌هاي لازم را به عمل نمي‌آورند؟ آيا همكاري مكردن به معناي رضايت نداشتن از نحوه فعاليت ديوان است؟
روز جهاني عدالت كيفري بين‌المللي اين مهم را يادآوري مي‌كند كه عدالت، خواهش همه آحاد بشر است و عدالت‌گستري كيفري نبايد گزينشي و سليقه‌يي باشد چراكه امروز شكي نيست كه بي‌عدالتي در هرجا، تهديدي براي عدالت در همه جا خواهد بود. اين كه ديوان كيفري بين‌المللي، مقام دادستاني و نهادهاي ذي‌صلاحي چون شوراي امنيت نسبت به جنايات بوقوع پيوسته و در حال وقوع در يك منطقه تغافل مي‌كنند درحالي كه جنايات به مراتب خفيف‌تر و پنهان‌تر از آن را در دستور كار فوري قرار مي‌دهند خود معضلي است كه مي‌تواند اعتماد جهاني به استقلال اين محكمه را تضعيف كند. مسير رم تا كامپالا چندان آسان نبوده است كه بتوان اجازه داد دخالت سياسي معدودي، اين دستاورد مهم جهاني را آلوده كند. بنابراين بر عهده همگان است كه تا سر حد توان براي حفظ و اشاعه استقلال و بي‌طرفي ديوان كيفري بين‌المللي تلاش كنند.
كميسيون حقوق بشر اسلامي ايران به عنوان يكي از نهادهاي مستقل خدمتگزار در عرصه حقوق انساني كه چند سالي است به جرگه سازمان‌هاي عضو ائتلاف جهاني براي ديوان كيفري بين‌المللي نيز پيوسته است، در فعاليت‌هاي پيوسته خود همواره اميد دارد كه تلاش‌هاي دلسوزانه فعالان راستين حقوق انساني در سراسر جهان براي اشاعه عدالت كيفري بين‌المللي و ترويج فرهنگ مسووليت‌پذيري و پاسخگويي به‌زودي به ثمر بنشيند.